Hiperbarik Oksijen Tedavisi (HBOT)

Hiperbarik oksijen tedavisi (HBOT), kapalı bir basınç odasında atmosfer basıncından yüksek değerlerde %100 saf oksijen solunmasına dayanan, kan ve dokulardaki çözünmüş oksijen miktarını artıran kanıta dayalı bir tedavi yöntemidir. Onkolojide HBOT tek başına bir kanser tedavisi değildir; kemoterapi ve radyoterapi gibi standart yaklaşımları destekleyen, doku oksijenlenmesini iyileştiren ve tedaviye bağlı komplikasyonları hafifletmeye yardımcı olan bir bileşendir.

Hiperbarik Oksijen Tedavisi Nedir?

HBOT, hastayı basınç odasına alarak ortam basıncını kontrollü biçimde artırma ve eş zamanlı olarak %100 oksijen soluttuma esasına dayanır. Normal havadaki oksijen oranı %21‘dir; HBOT sırasında bu oran %100’e çıkarılır ve uygulanan basınçla plazmadaki çözünmüş oksijen miktarı belirgin biçimde yükselir. Bu sayede hemoglobine bağlı olmadan dokulara oksijen ulaştırılabilir.

Tedavi sualtı ve hiperbarik tıp uzmanları ile multidisipliner ekipler tarafından yürütülür. Onkoloji bağlamında süreci yöneten kişi medikal onkologdur; medikal onkolog kemoterapi, hipertermi, ketojenik diyet ve HBOT gibi bileşenlerin sırasına ve zamanlamasına karar verir.

Nasıl Çalışır? Mekanizması

HBOT, plazmada çözünmüş oksijen miktarını artırarak hemoglobine bağımlı olmadan doku oksijenlenmesini destekler ve tümör mikro çevresindeki hipoksiyi azaltarak radyoterapi ile bazı kemoterapilerin etkinliğini sensitize edebilir. Etkilerini birkaç birbiriyle ilişkili mekanizma üzerinden gösterir:

• Doku oksijenlenmesinin artması: Hipoksik bölgelere oksijen ulaşır.
• Ödem ve yangının azalması: Radyoterapi sonrası geç doku hasarında klinik fayda sağlar.
• Yeni damar ve bağ doku oluşumunun desteklenmesi: Yara iyileşmesi ve kemik bütünlüğü hızlanır.
• Antibakteriyel destek: Anaerobik bakterilerin üremesi engellenir, antibiyotik etkinliği artar.
• Reaktif oksijen türlerinin (ROS) üretimi: Tümör mikro çevresinde seçici oksidatif stres oluşturarak sensitizer rolü üstlenir.

Moen ve Stuhr’un Target Oncology dergisinde 2012’de yayımladığı derlemede, HBOT’nin tümör büyümesini destekleyici bir etkisine dair anlamlı kanıt bulunmadığı; meme kanseri ve glioma gibi bazı tümör tiplerinde inhibe edici eğilimler gözlemlendiği bildirilmiştir.

Kimlere Uygulanır? Endikasyonlar

HBOT’nin yaygın olarak kabul gören 10 ana endikasyonu vardır:

1. Dekompresyon (vurgun) hastalığı
2. Karbon monoksit zehirlenmesi
3. Hava ve gaz embolisi
4. Gazlı gangren ve ciddi yumuşak doku enfeksiyonları
5. Akut ezilme yaralanmaları
6. Diyabetik ayak gibi geç iyileşen kronik yaralar
7. Yanıklar (ciddi ve geniş)
8. Radyoterapi sonrası geç doku hasarı (osteoradyonekroz)
9. Risk altındaki cilt grefti veya flebi
10. Ani işitme veya ani görme kaybı (seçilmiş hastalarda)

Onkoloji bağlamında HBOT’nin en sağlam kanıt birikimine sahip kullanımı radyoterapi komplikasyonlarının yönetimi ve cerrahi sonrası yara iyileşmesinin desteklenmesidir.

Kimlere Uygulanmaz? Kontrendikasyonlar

• Drenajı sağlanmamış pnömotoraks (mutlak kontrendikasyon)
• Aktif ve kontrol altına alınmamış üst solunum yolu enfeksiyonu
• Yeni geçirilmiş kulak veya göğüs ameliyatı
• Ateşli hastalık ve ileri evre kontrolsüz akciğer hastalıkları
• Bazı kemoterapi ilaçlarının yakın zamanda uygulanması (zamanlama medikal onkologla planlanır)

Hiperbarik Oksijen Tedavisi ve Kanser

HBOT kanseri tek başına iyileştirmez; “cure” iddiası bilimsel olarak desteklenmez. Mevcut kanıtlar HBOT’yi, standart tedavilerin etkinliğini destekleyebilen ve komplikasyon yönetiminde kullanılabilen bir destekleyici bileşen olarak konumlandırır.

HBOT Kanseri Büyütür mü?

Hayır. Mevcut bilimsel literatür HBOT’nin malign büyümeyi veya nüksü artırdığına dair anlamlı kanıt sunmamaktadır. Feldmeier ve arkadaşlarının Undersea and Hyperbaric Medicine dergisinde 2003 yılında yayımladığı kapsamlı incelemede, “yayımlanmış literatür HBO₂’nin malign büyümeyi veya metastazı artırdığına dair temel sağlamaz” ve “malignite öyküsü HBOT için kontrendikasyon olarak değerlendirilmemelidir” sonucuna varılmıştır. Moen-Stuhr 2012 derlemesi de bu sonucu doğrular.

Metabolik Kontrollü Onkolojik Tedavi (MKOT) ile Sinerji

ONCOMSI’nin küresel ölçekte ayrıştığı alan, HBOT’nin metabolik kontrollü onkolojik tedavi (MKOT), hipertermi ve ketojenik diyet ile yapılandırılmış bir protokol içinde uygulanmasıdır. Doç. Dr. Mehmet Salih İyikesici’nin Cureus (2021), Nigerian Journal of Clinical Practice (2020), Archives of Clinical and Experimental Medicine (2020), Karger / Case Reports in Oncology (2020), International Journal of Hyperthermia (2019), Cureus (2017), IJCRMM (2016) ve JOP (2016) dergilerinde yayımlanan klinik çalışmalarının tümünde HBOT bu protokolün ayrılmaz bir bileşeni olarak yer almıştır.

Preklinik literatürde Poff ve arkadaşları PLOS ONE dergisinde 2013’te yayımladıkları çalışmada, ketojenik diyet ile HBOT’nin birlikte uygulandığı sistemik metastatik kanser modelinde ortalama sağkalımın %77,9 oranında uzadığını bildirmiştir. 2015’teki ardıl çalışmada ise diyet + keton takviyesi + HBOT kombinasyonunun deneklerin kontrole kıyasla yaklaşık iki kat uzun yaşamasına yol açtığı raporlanmıştır.

Radyoterapi Komplikasyonlarının Yönetimi

HBOT’nin onkolojide en sağlam kanıt birikimine sahip kullanımı geç dönem radyasyon hasarının tedavisidir. Baş-boyun bölgesindeki osteoradyonekroz, pelvik radyoterapi sonrası gelişen yumuşak doku hasarları ve mesane/bağırsak şikâyetleri gibi tablolarda HBOT kanıta dayalı yaklaşım olarak değerlendirilmektedir.

Tedavi Nasıl Uygulanır?

ONCOMSI’de HBOT, tek kişilik (monoplace) Quamvis 320 (OxyHealth, ABD) hiperbarik oda altyapısıyla uygulanır. Bu sistem, Doç. Dr. Mehmet Salih İyikesici’nin uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan klinik çalışmalarında da kullanılan; 1,5 atmosfer çalışma basıncına ve 60 dakikalık seans protokolüne uygun donanıma sahiptir.