Radyoterapi Türleri: IMRT, SBRT, Proton, Brakiterapi

Radyoterapi türleri, ışının vücuda hangi yolla ve hangi teknikle verildiğine göre çeşitlilik gösterir. Doğru yöntem; tümörün tipine, vücuttaki yerleşimine ve derinliğine göre radyasyon onkolojisi uzmanı tarafından belirlenir. Bu yazıda eksternal ve dahili radyoterapi başta olmak üzere başlıca radyoterapi türlerini bulacaksınız. Tedavinin genel işleyişi için radyoterapi nedir sayfamıza bakabilirsiniz.

Eksternal (Dıştan) Radyoterapi

Eksternal radyoterapi en sık uygulanan yöntemdir. Hastanın dışında bulunan bir radyasyon kaynağı kullanılarak ışınlar hastalıklı dokuya yönlendirilir. En yaygın kullanılan cihaza lineer akseleratör adı verilir. Günümüzde üç boyutlu planlama sayesinde hedef hacme yüksek doz verilirken çevredeki sağlıklı dokunun aldığı doz en aza indirilebilmektedir.

IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi)

IMRT, yoğunluk ayarlı radyoterapi anlamına gelir. Bu yöntemde ışın demetinin yoğunluğu ayarlanarak hedef hacme uygun doz dağılımı sağlanır ve çevredeki normal dokular korunur. Karmaşık şekilli tümörlerde ve hassas organlara yakın bölgelerde tercih edilebilir.

Stereotaktik Radyoterapi (SBRT)

Stereotaktik radyoterapi, belirli noktalara yüksek ve tahrip edici dozun verildiği, normal dokuların en üst düzeyde korunduğu bir yaklaşımdır. Genellikle küçük tümörlerde ve ameliyat olamayan erken evre hastalarda kullanılır. Az sayıda seansla uygulanabilir; örneğin erken evre akciğer kanserinde ameliyat olamayan hastalarda sık kullanılan bir yöntemdir. Linak bazlı sistemler, Gamma Knife ve CyberKnife bu kapsamda değerlendirilir.

Proton Radyoterapisi

Proton radyoterapisi, X-ışını yerine proton parçacıklarının kullanıldığı bir yöntemdir. Protonların enerjisini belirli bir derinlikte bırakma özelliği, çevredeki dokuların daha az etkilenmesine olanak tanıyabilir. Yöntemin uygunluğu, tümörün tipine ve yerleşimine göre hekim tarafından değerlendirilir.

Görüntü Kılavuzlu ve Hacimsel Yöntemler (IGRT, VMAT)

Görüntü kılavuzlu radyoterapi (IGRT), tedavi sırasında eş zamanlı görüntüleme kullanarak ışının hedefe doğru ulaşmasını ve hasta pozisyonunun korunmasını destekler. Hacimsel yoğunluk ayarlı ark terapi (VMAT) ise cihazın tümör çevresinde hareket ederek tedaviyi uygulamasıyla süreyi kısaltabilir. Bu ileri yöntemler, hedef çevresindeki sağlıklı dokuların korunmasına katkıda bulunur. Hangi yöntemin uygun olduğu, tümörün özelliklerine göre belirlenir.

Radyoterapi Türü Nasıl Belirlenir?

Radyoterapi türünün seçimi, tümörün tipine, vücuttaki yerleşimine, derinliğine ve hastanın genel durumuna göre yapılır. Karar, radyasyon onkolojisi uzmanı ve radyasyon fizikçisinin birlikte çalışmasıyla, bilgisayarlı planlama tomografisi üzerinden verilir. Bazı özel durumlarda PET-BT ile planlama ya da MR ile görüntü füzyonu kullanılarak tedavi alanı daha hassas belirlenebilir. Bu planlama süreci, doğru yöntemin ve dozun seçilmesinin temelini oluşturur.

Dahili Radyoterapi: Brakiterapi

Dahili radyoterapide radyoaktif kaynak, ince tel, tüp, iğne ya da tohum biçiminde doğrudan tümörün içine veya yakınına yerleştirilir. Bu yönteme brakiterapi adı verilir. Brakiterapinin önemli avantajı, kaynağın doğrudan hedefe yakın konumlandırılması sayesinde çevredeki sağlıklı dokunun daha az etkilenmesidir. Brakiterapi; jinekolojik kanserler, prostat, meme, akciğer, mide ve yemek borusu gibi birçok kanser türünde kullanılabilir.

Örneğin erken evre prostat kanserinde radyoaktif kaynaklar ultrason eşliğinde prostat bezine kalıcı olarak yerleştirilebilir ve radyasyon yayılımı aylar içinde kademeli olarak gerçekleşir. Yüksek doz hızlı brakiterapide (HDR) ise doz, tümöre yakın yerleştirilen bir aplikatör aracılığıyla kısa ve ağrısız seanslar halinde uygulanır.

Ameliyat Sırasında Radyoterapi (IORT)

Ameliyat sırasında radyoterapi (IORT), kanserin bölgesel olarak yineleme ihtimalinin yüksek olduğu durumlarda gündeme gelebilir. Özellikle cerrahi sınırlarda tümör kaldığında ya da tümör tam olarak çıkarılamadığında uygulama kararı ameliyat sırasında verilebilir. Tek doz olarak uygulanan IORT genellikle tek başına yeterli olmaz ve dıştan radyoterapiyle tamamlanması gerekir.

Hipertermi ile Birlikte Radyoterapi

Radyoterapinin etkinliği, bazı bütüncül yaklaşımlarda hipertermi ile birlikte değerlendirilir. Hipertermi, tümör bölgesinin kontrollü şekilde ısıtılmasıdır ve tümör hücrelerinin DNA onarım kapasitesini azaltarak radyoterapiye duyarlılığını artırabilir. Doç. Dr. Mehmet Salih İyikesici ve arkadaşlarının lokal ileri rektum kanseri vakasını bildiren çalışmasında (IJCRMM, 2016), radyoterapi ve hipertermi birlikte uygulanmış ve cerrahi gerekmeksizin tam yanıt elde edilmiştir. Bu çalışma bilimsel referans amaçlıdır ve her hastanın durumu bireyseldir.

ONCOMSI’de radyoterapi türlerinin seçimi, Doç. Dr. Mehmet Salih İyikesici öncülüğündeki bütüncül yaklaşımla, Metabolik Kontrollü Onkolojik Tedavi (MKOT) çerçevesinde değerlendirilir. Hangi yöntemin uygun olduğu hastanın bütüncül tedavi planı içinde belirlenir. Kemoterapi ile birlikte kullanım için kemoterapi mi radyoterapi mi içeriğimize bakabilirsiniz.

İstanbul’da radyoterapi yöntemini değerlendirmek isteyen hastalar için ONCOMSI, her tekniği bütüncül bir tedavi planı içinde ele alır. İstanbul, yurt içinden ve yurt dışından gelen hastalar için ulaşımı kolay bir merkezdir; bu da farklı yöntemlerin hastanın genel planıyla uyumlu biçimde değerlendirilmesini kolaylaştırır. Tedavi sürecini bütüncül bir yaklaşımla planlamak için randevu alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular